Compassie nieuws 13-4

Beste lezer,

Het doet me genoegen om te kunnen schrijven dat de samenwerking met de Academy for Integrative Medicine (www.aim-edu.nl) nu daadwerkelijk van de grond is gekomen.

Dit heeft niet alleen geleid tot twee “eigen” pagina’s in het voorjaarsnummer van TIG (Tijdschrift Integrale Geneeskunde), maar tevens tot een werkelijke bijdrage in het na- scholingsprogramma programma “Integrale kindergeneeskunde” dat op 21 april werd gehouden. Hierbij werd elke lezing voorafgegaan door een beknopte workshop uit het bestaande carrousel van het Platform-ECG. Teleurstellend was wel dat de accreditatie commissie van de huisartsen deze workshop over mindfulness, Zen-meditatie en Heart rate variabiliteit, niet wetenschappelijk genoeg vonden. Daardoor werd deze dag voor huisartsen niet als accreditatie waardig beoordeeld. Dit in tegenstelling tot de Ned. Ver Kindergeneeskunde die de dag voor de volle 100% accrediteerde. Er moet dus toch nog het een en ander gebeuren.

Al met al was dit een succesvolle dag die door de deelnemers hoog gewaardeerd werd.

Onderzoek
Eindelijk is het dan zover dat het onderzoek naar Zelf-compassie van de grond komt.
Binnen de vakgroep Metamedica van het VUMc is een medisch studente aangenomen die ten behoeve van haar Masterscriptie dit onderzoek zal uitvoeren. In eerste instantie gaat het hier om een inventarisatie in hoeverre een gevoel van zelf-compassie bestaat en wel voornamelijk onder jonge artsen (medisch studenten, co’s aio’s) tegenover een groep al langer gevestigde artsen (huisartsen, medisch specialisten). 

In analogie van bestaande literatuur is de verwachting dat zelf-compassie tijdens de studie en loopbaan eerder afneemt dan toeneemt. Het ligt in de bedoeling om in een eventueel tweede fase van de studie te onderzoeken waar deze vermoedelijke vermindering aan ligt. Beter, hoe dit te voorkomen en nog beter , hoe dit gevoel te versterken. Pas bij een goed ontwikkelde en gezonde zelf-compassie is ware empathie en compassie naar de ander/patiënten pas goed mogelijk. 

Een andere vraag is in hoeverre empathie/compassie aangeleerde en cultureel verworven eigenschappen zijn of dat dit inherent is aan ons bewuste mens zijn. Recent herlas ik het boek “Mens tegen alles is” van de oorspronkelijke Nederlandse arts, chirurg, tandarts, schrijver, filosoof en beeldend kunstenaar Frederick Franck die in dit boek (1991, oorspr. Engels) zijn ervaringen en bijdragen beschrijft aan een tweetal (1980,1986) in Takayama (Japan) gehouden internationale conferenties “Creating the future of mankind”. Een zeer lezenswaardig en filosofisch getint boek met uitstapjes naar begrippen als “symbiotische of antagonistische groei” en de constatering dat groei niet ongebreideld kan zijn, iets wat door economen/CEO’s  heden ten dage nog steeds als heilige graal wordt gezien. Opwindend was om te lezen dat hij uitvoerig inging op het originele werk van Paul McLean die reeds in 1962 als eerste de ontwikkeling in drie stadia van het menselijk brein beschreef  d.w.z. vanuit reptielenbrein tot ons typisch menselijk brein met haar grote prefrontale cortex (1). Merkwaardig genoeg staan de onderdelen niet altijd evengoed met elkaar in verbinding. Reeds in die tijd, nog voordat er aanwijzingen waren voor de plasticiteit van ons brein, beschrijft hij dat in de ontwikkeling van het menselijk brein in de prefrontale cortex zich een gebied ontwikkelt inherent voor gevoel en empathie. M.a.w. empathie en compassie zijn een typisch menselijk eigenschap die genetisch in onze aard verankerd ligt. Alleen door een ongelukkige/verkeerde opvoeding/omgeving kan deze eigenschap verloren gaan en zelfs omslaan in het tegendeel. Echter van nature is de mens empathisch! Reeds in die tijd spreekt hij zich uit over het gebrek in het medisch curriculum ten aanzien van het ontwikkelen en behouden van empathie bij medisch studenten.

Wetenschap.
Gezien het feit dat herhaaldelijk het gedachtengoed van ons platform evenals onderdelen van de AIM worden bestempeld als niet-wetenschappelijk of zelfs als kwakzalverij, kan men zich gevoegelijk afvragen:
Wat is wetenschap eigenlijk? Antwoord: Datgene wat men als wetenschap definieert.
Wie definieert dat? Antwoord: de “Universiteit”, en dan gaat het dus om de Universiteit, die indertijd zich zelf uit het niets  heeft opgericht en zich zelf per definitie wetenschap- pelijk noemt.
Tegenwoordig is alles aan discussie onderhevig. Inmiddels beroemd en infaam is de uitspraak van Donald Trump  “Wetenschap is ook maar een mening”. Dat was even schrikken en leekecht ernstig.
Evenwel niets nieuws; in de jaren rond 1900 poneerde Nietzsche naast “God is dood”, eveneens “Wetenschap is een mening”. Zo origineel en provocerend was Trump ongetwijfeld zonder het zelf te weten kennelijk ook weer niet.
De discussie gaat hierbij niet zo zeer over wetenschap, maar eerder wat is waar en wat is waarheid. Dit nu is een schier eindeloze discussie die ook amusant, lezenswaardig wordt gevoerd in het boek van AndréKuhn, fysicus-filosoof  in “Een inleiding tot de 21ste eeuw (1995). Uiteindelijk komt het hier op neer dat wij, met als hoogtepunt Descartes,  een haast onverzoenlijke tweedeling hebben gemaakt tussen wat objectief en subjectiefis. Wat binnenis en wat buiten.
Aardig om te lezen dat in het zeer recent verschenen boek “Denken over geneeskunde” grensverkenningen (2018, red. v.d. Wal, Verbrugh en Feenstra) in hoofdstuk 9  geconcludeerd wordt dat er verschillende soorten geneeskunde zijn. Eén daarvan is het oude ons welbekende materialistische model, dat bijvoorbeeld geen verklaring biedt voor SOLK-achtige fenomenen.  Er is behoefte aan een andere meer fenomenologische benadering passend in systeemdenken. Niet langer hebben wij een lichaam; wij zijn ons lichaam. 

Platformavond
Het ligt in de bedoeling om medio november weer een Platformavond in het ons bekende Bartholomeusgasthuis te Utrecht te organiseren met het onderwerp: “Compassie in het ziekenhuis”.
Sander de Bosson zal een voordracht houden over “Compassie in de longartspraktijk. Over een tweede spreker wordt nog verder nagedacht.  
Collega de Hosson is inmiddels geen onbekende op dit terrein gezien zijn in maart verschenen boekje “Slotcouplet “ dat nu al zijn 6edruk beleeft. Daarnaast is hij bekend vanwege zijn blogs op www.angora.nl. Ookzullenzo mogelijk de eerste en voorlopige resultaten van de inmiddels gestarte zelf-compassie studie worden gepresenteerd.

Kortom houdt 14 november vrij. Nadere informatie is vanaf de zomer te vinden op onze website www.enthousiasme-compassie.nl.

Compassie stories
Meer en meer blijkt hoezeer ook artsen behoefte hebben en gegrepen worden door verhalen van anderen. Met een verhaal worden andere boodschappen overgebracht dan met een wetenschappelijk lezing.
De moeilijkheid en uitdaging is evenwel om elkaar te stimuleren om de tijd te nemen en de moed te hebben om een dergelijke gebeurtenis op papier te zetten. Dat blijkt in zijn algemeenheid toch niet makkelijk.
Ook nu roepen wij u weer graag op om eens een eigen ervaring als compassie story aan ons op te sturen. Andere lezers zijn zeker geïnteresseerd.

Piet Leguit,
Voorzitter Platform-ECG

  1. Paul McLean. The brain in relation to empathy and medical education. J.Nervous Mental Diseases. 1962, 144: 374-382.

 

Save the date: Voordracht Sander de Hosson
Plaats en tijd: Utrecht ,17 november 18.30.  Zie: www.enthousiasme-compassie.nl