Belang van aandacht; Positieve gezondheid

Verslag Platformavond 5 april 2017 te Utrecht

 

De antropologe Klaartje Klaver neemt ons mee naar haar promotieonderzoek over het belang van aandacht verricht op de oncologische afdeling van het St.Elisabethziekenhuis.

Om te beginnen zijn er verschillende vormen van aandacht afhankelijk van het doel van de aandacht en de strategie om dat doel te bereiken. Zo zijn er onder meer relationeel gestuurde, procesgerichte en disciplinerende vormen van aandacht, die ieder verschillende sturende mechanisme en centrale strategieën vertonen. Klaartje geeft daar een aantal illustrerende praktijkvoorbeelden van. Belangrijk in deze context is dat de focus van aandacht loopt van persoonsgericht naar taakgericht enerzijds en in de andere as van aandacht in relatie tot de persoon naar aandacht naar de zorg zelf. De waardering van deze vormen van aandacht worden vertaald naar andere objectieve en subjectieve kanten. De centrale vraag die zij stelt is: in hoeverre komen zorgverleners los van de ziekenhuiscultuur die op de biologische, lichamelijke kant van de patiënt is gericht?

Vanuit haar studie komt ze tot een aantal inzichten, waarbij aandacht goed of slecht is afhankelijk van het begrip wat je zelf vindt dat goed of slechte zorg is.

Voor de praktijk eindigt zij met de conclusie dat aandacht nodig is en dat dit betekent dat men vooral een aantal gedragingen moet afleren. Tevens dat aandacht pas succesvol kan zijn, indien het doorgevoerd wordt tot in alle lagen van de organisatie.

 

De oud-huisarts Guus van der Bie geeft een uiteenzetting van het nieuwe dynamisch concept “Positieve gezondheid” hetgeen door zijn echtgenote Machteld Huber recent in een proefschrift en vele publicaties is uitgewerkt. Met dit concept lijkt het mogelijk de zorg betaalbaar te houden. De grote verantwoordelijkheid ligt bij de patiënt zelf i.t.t tot nu waarbij de verantwoordelijkheid ligt bij de eerste en met name de tweede lijn.  Het laatste is een controle model, het tweede een adaptatie model met een dynamisch evenwicht en zelfregulatie. Kort gaat Guus in op de z.g. “bleu zones” in de wereld waarin mensen met een gemiddeld zeer hoge leeftijd wonen.

Het nieuwe concept gaat uit van een adaptief dynamisch begrip van gezondheid waarin een aantal indicatoren zijn te onderscheiden. Haar onderzoek hield in dat zij in semigestructureerd interviews van bepaalde focusgroepen een aantal vragen stelde waarin men moest aangeven in hoeverre men het eens was met het concept en in hoeverre bepaalde indicatoren bij dit concept aansluiten.

In totaal worden er zes hoofddimensies van gezondheid gescoord waaronder: lichaamsfuncties, mentale functies, spirituele-existentiële dimensie, kwaliteit van leven, sociaal maatschappelijk en dagelijks functioneren.

De focusgroepen bestonden uit zeven verschillende stake holders: behandelaren (artsen, fysiotherapeuten etc.), patiënten, burgers, onderzoekers, gezondheidsvoorlichters, beleidsmakers en verzekeraars.

De resultaten waren verrassend in  zoverre dat beleidsmakers en verzekeraars een aantal aspecten waaronder de spirituele dimensie alsmede maatschappelijk participatie als onderdeel van positieve gezondheid laag en volstrekt onbelangrijk scoorden in tegenstelling tot patiënten die hier grote waarde aan hechten. Deze zelfde discrepantie trad op indien men dit onderzoek deed naar aanleiding van opleidingsniveau. Ook hier beoordeelden academici deze beide onderdelen wederom als onbelangrijk.

Een doorbraak bestond uit het visueel zichtbaar maken van deze zes competenties in een hexagonaal veld waarin het centrum 0 is en de rand 10. Als alles voor  100% belangrijk is om als gezond te worden beoordeeld, dan is de hele zeshoek gevuld. Op die manier ontstaat er een “gezondheidsoppervlak”. Vervolgens kan men met zo’n gezondheidsoppervlak visueel zeer precies en stimulerend in kaart brengen welke maatregelen (levenswijze) iemands gezondheid verbetert.

Belangrijk in deze is de motivatie om te willen veranderen. Leefstijl is essentieel.  Als conclusie: zingeving is de sterkste gezond makende factor!

Deze benadering van gezondheid heeft bij beleidmakers en verzekeraars tot grote interesse geleid en zal in de naast toekomst vermoedelijk leiden tot een geheel andere aanpak.

Onnodig om te vermelden dat er na afloop van  beide voordrachten veel discussie was die tijdens een geanimeerde afsluitend borrel flink werd doorgezet. NB De powerpoint’s zijn te vinden onder Downloads op de website.

Piet Leguit.